مسمط، یک قالب چکامه‌سرایی است که چکامه‌سرایانِ کمتری به آن روی آورده‌اند. بیشتر، منوچهری دامغانی را پایه‌گذار سبک مسمط دانسته‌اند. وی اشعار زیادی در این سبک شعری دارد. اشعار مسمط از بخشهای جداگانه‌ای تشکیل یافته است که هر بخش با یکدیگر قافیه یکسان دارند و گاهی نیز قافیه پایانی یک بخش ، قافیه دیگری دارد. یکی از زیباترین مسمطهایی که خوانده‌ام، چکامه‌ای است از شهریار که تقریبا همه ابیات یکیِ از چکامه‌های سعدی را به صورت «تضمین» به کار برده است. نخست چکامهِ دل‌انگیزِ دل‌برکان بی‌وفایِ شهریار و سپس چکامه سعدی را که شهریار آن را در چکامه خویش به کار برده است، بخوانید:

و اینک شعر سعدی:

بسیاری از واژه‌های فارسی که واژگان مستقلی به حساب می‌آیند، در واقع از واژه‌های دیگری تشکیل شده‌اند و از آن جا که ما معمولا به این واژه‌های تازه خو گرفته‌ایم، چگونگی ساخت آنها را فراموش کرده و به واژه‌های نخستین چندان توجهی نمی‌کنیم. برای نمونه واژه بیمار که در نگاه اول، برای ما یک واژه مستقل به حساب می‌آید از واژه بیم (هراس) و واژه آر (واژه نسبت) تشکیل یافته و بیمار در واقع یعنی کسی که به بیمناکی و هراسناکی منتسب است. توجه به چنین واژه‌هایی و چگونگی ساخت آنها از آن رو می‌تواند سودمند باشد که با الگو گرفتن از آنها می‌توانیم واژه‌های تازه‌ای بسازیم که با ساختهای واژگان فارسی هماهنگ بوده و در چارچوب آنها بگنجد و نیز به مشکل دراز بودن برخی از واژه‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی گرفتار نیاییم.

از آن جایی که این ساختها به نظرم جالب می‌آیند، بر آن شدم تا فهرستی از آنها را در چند نوشته دنباله‌دار گرد آورم. برای یافتن معانی واژه‌های نسختین در این گردآوری از دهخدا کمک گرفته‌ام:

بیمار: بیم آر، ساخته شده از بیم و آر (کلمه نسبت) یعنی منسوب به بیم و کسی که بیمار است منسوب به بیم است زیرا ناتوانی و مرگ او را بیمناک کرده است.
همسایه: ساخته شده از هم و سایه به معنای دو خانه ای که با یکدیگر، سایهِ یکسان دارند و هم سایه هستند.
میزبان: ساخته شده از میز و بان. میز به معنای لوازم مهمانی و بان به معنای دارنده یعنی کسی که دارنده وسایل مهمانی است.
مهمان: ساخته شده از واژه مِه احتمالا به معنای سرور، بالا و برتر و واژه مان به معنای خانه یعنی کسی که سرور و برترین افراد خانه است یا کسی که در خانه بالا و برتر نهاده می‌شود یا کسی که در خانه از آن رو که به او اکرام می‌شود، بالاتر و بزرگتر است.
ریسمان: ساخته شده از ریس، بن ریسیدن و مان که افزون بر معنای خانه (که در مهمان گفته شده)، برای نسبت نیز به کار می‌رود. ریسمان یعنی چیزی که ریسیده شده یا منسوب به ریسیدن است.

امروز عاشورا است و به همین مناسبت، چند شعر و چیزهای دیگر:
نخست) شعر «خیمه خورشید سوخت» از زنده‌یاد عمران صلاحی
بادها، نوحه خوان
بيدها، دسته زنجير زن
لاله‌ها، سينه‌زنانِ حرمِ باغچه
بادها، در جنون
بيدها، لاله‌گون
لاله‌ها، غرق خون،

خيمه خورشيد سوخت
برگ‌ها، گريه‌کنان ريختند
آسمان، کرده به تن پیرهن تعزیه،

طبل عزا را بنواز ای فلک

دیروز قیصر امین پور درگذشت. به احترام او که به باور من شاعر دردها بود:
دردهای من
جامه نیستند
تا ز تن در آورم
چامه و چکامه نیستند
تا به رشته‌ی سخن درآورم
نعره نیستند
تا ز نای جان بر آورم